Allegro

Allegro



Maliny Email

Maliny

 

Maliny to owoce o wszechstronnym zastosowaniu. Poza walorami odżywczymi i dietetycznymi, mają także wartości lecznicze. W medycynie ludowej używano ich od wieków, jednak dopiero w ostatnich latach potwierdzono zdrowotne działanie zawartego w malinach kwasu elagowego.

 

Klimat

 

W Polsce mamy klimat umiarkowany, z wpływami oceanicznego i kontynen-
talnego. Oznacza to wczesne i późne przymrozki, łagodne zimy oraz zimy z du-
żymi spadkami temperatury. Dlatego odmiany malin muszą być przystosowane
do naszego klimatu.
Bardziej szkodliwe jest występowania niskich temperatur, gdy rośliny nie
weszły jeszcze w okres spoczynku na jesieni lub zostały rozhartowane przez
ocieplenie na przedwiośniu. Takie sytuacje występują rzadziej we wschodniej
i południowo-wschodniej części Polski. W tych rejonach (woj. lubelskie i pod-
karpackie) uprawia się najwięcej malin.

 

Stanowisko

 

Najlepszym stanowiskiem dla maliny jest łagodny stok o wystawie połu-
dniowo-wschodniej lub południowo-zachodniej. Pod uprawę nadają się też te-
reny płaskie, lecz nie będące zastoiskiem mrozowym. Przewietrzanie terenu nie
powinno być utrudnione, ale często występujący, zwłaszcza silny wiatr jest nie-
korzystny. Zwiększa ryzyko przemarzania oraz wpływa na gorsze zawiązywa-
nie się owoców.
Malina udaje się najlepiej na glebie żyznej, sredniozwięzłej, o uregulowa-
nych stosunkach powietrzno-wodnych. Szczególne znaczenie ma też odpo-
wiednia wilgotność gleby. Płytki system korzeniowy maliny sprawia, że nawet
krótkotrwała susza wpływa bardzo niekorzystnie na wzrost i owocowanie.
Uprawa bez nawadniania jest możliwa tylko na terenach o dużej ilości opa-
dów i na glebie o dużej pojemności wodnej. Ziemie nieprzepuszczalne nie na-
dają się pod maliny ze względu na groźbę zalewania roślin, co jest równie
szkodliwe jak susza. Odczyn gleby powinien być lekko kwaśny. W Polsce więk-
szość gleb jest zbyt kwaśna, ale można je doprowadzić do odpowiedniej kwa-
sowości. Natomiast gleby zasadowe o pH powyżej 8 nie nadają się pod
uprawę maliny.

 

Zakładanie plantacji

 

Przedplon

 

Korzystnym dla maliny przedplonem są rośliny kapustne, rzepak oraz oko-
powe. Nieprzydatne są jednak ziemniaki, które mogą zwiększać zagrożenie cho-
robami systemu korzeniowego, zwłaszcza na glebach lżejszych. Dobrym
przedplonem są różne mieszanki roślinne, użytkowane jako pasza lub nawóz
zielony. Jeśli przedplonem były rośliny zbożowe, gleba wymaga szczególnie sta-
rannego przygotowania.

 

Przygotowanie gleby

 

Stworzenie optymalnych warunków do wzrostu i owocowania obejmuje po-
prawę struktury gleby poprzez uregulowanie kwasowości i wzbogacenie jej
w próchnicę, uzupełnienie składników pokarmowych oraz odchwaszczenie.
Odpowiedni dla maliny odczyn gleby mieści się w granicach pH od 5,5 do
6,5. Jeśli w rejonie uprawy gleba jest kwaśna, wymaga wapnowania. Zależnie
od odczynu i zawartości części spławialnych, stosuje się jednorazowo 500-
2500 kg CaO (tabela 5). Przy niskiej lub średniej zawartości magnezu w gle-
bie albo jeśli stosunek potasu do magnezu jest bardzo wysoki, stosuje się
wapno magnezowe. Przed zakładaniem plantacji powinno się unikać wapnowania gleby. Zaleca
sieje natomiast pod przedplon lub najpóźniej pod podorywkę na kilka tygodni
przed sadzeniem maliny
Bardzo ważną czynnością podczas przygotowywania gleby jest nawożenie
organiczne. Najkorzystniejsze jest zastosowanie obornika w dawce 40-50 t/ha

na kilka tygodni przed sadzeniem roślin. W razie braku obornika stosuje się na-
wozy zielone.
Nawożenie mineralne powinno uwzględniać zasobność gleby w poszcze-
gólne składniki, dlatego należy je wykonywać na podstawie wyników analizy
gleby Zalecenia dotyczące rodzaju nawozu oraz dawki są dołączone do wyni-
ków analizy. Można się oprzeć na opinii specjalistów najbliższego ośrodka do-
radztwa rolniczego. Przeciętnie, oprócz składników mineralnych zawartych
w oborniku, stosuje się około 100 kg P205 w formie superfosfatu potrójnego
i 200 kg K20 w formie siarczanu potasu. Nawozy te można zastosować jedno-
cześnie z obornikiem pod głęboką orkę.
Odchwaszczanie ma przede wszystkim uwolnić pole od chwastów trwa-
łych, których zniszczenie na założonej już plantacji staje się niemożliwe bez
uszkodzenia malin. Stosuje się różne sposoby, zależnie od stanu zachwasz-
czenia pola i czasu na odchwaszczanie. Mechaniczna walka z chwastami wy-
maga dużego nakładu pracy i często nie jest wystarczająco skuteczna.
Niszczenie chemiczne jest na ogół skuteczne, używa się do niego herbicy-
dów systemicznych jak Roundup 360 SL Zastosowany na wyrośnięte chwa-
sty, wnika do rośliny, niszcząc ją w całości. Dawka zależy od rodzaju
zachwaszczenia, najczęściej wynosi 4-6 l/ha. Dawka wody powinna wynosić
około 300 l na 1 ha powierzchni opryskiwanej. Po trzech tygodniach od za-
stosowania herbicydu Roundup można wykonywać mechaniczne zabiegi
uprawowe.

 

Sadzenie roślin

 

Maliny sadzi się późną jesienią lub wczesną wiosną. Korzystniejszym ter-
minem jest jesień, głównie ze względu na lepszą wilgotność gleby. Rośliny roz-
poczynają ukorzenianie się późną jesienią i bardzo wczesną wiosną, co
powoduje szybszy start i lepszy wzrost w pierwszym roku. Korzenie należy
chronić przed przemarznięciem usypując wokół rośliny kopczyk z ziemi. Ro-
śliny sadzimy ręcznie lub sadzarką w odleżała glebę na jednakową głębokość
3-4 cm i podlewamy obficie, by ziemia ściśle przylegała do korzeni.
Odległość między rzędami roślin zależy od sposobu ich prowadzenia oraz
od narzędzi używanych do pielęgnowania. Najmniejsza może wynosić 1,8 m.
W miarę zwiększania odległości obniża się plon owoców, ale pielęgnacja i zbiór
są wygodniejsze. Na plantacji malin często używanym zestawem maszyn jest
ciągnik z zawieszonym opryskiwaczem. Optymalne rozstawienie rzędów przy
prowadzeniu plantacji w formie pojedynczego szpaleru wysokiego i wymienio-
nego zestawu maszyn wynosi 2,5 m, natomiast przy prowadzeniu szpaleru po-
dwójnego w kształcie litery V lub szpaleru zmienianego - 3,0-3,2 m. Odległość
pomiędzy roślinami w rzędzie wynosi zazwyczaj 0,5 m. Wolnostojące prowa-
dzenie odmian owocujących na jednorocznych pędach wymaga rozstawienia
rzędów na przynajmniej 3 m i odległości między roślinami 0,5 m.
Rusztowanie w szpalerze stawia się w tym samym roku lub w roku następ-
nym po założeniu plantacji. Najczęściej używa się słupków drewnianych o śred-
nicy 10-12 cm i długości 2 m, które wkopuje się impregnowanym końcem do
ziemi na głębokość około 50 cm. Największa odległość pomiędzy słupkami
może wynosić 10 m. W szpalerze podwójnym lub zmienianym na wysokości
1,4-1,5 m do słupków przymocowuje się drewniane lub metalowe poprzeczki
o wybranej długości - 30 cm lub 90-100 cm. Uzupełnieniem rusztowania jest
drut ocynkowany średnicy około 3 mm lub odpowiednia linka. Na jednym końcu
rzędu drut lub linkę umocowuje się na stałe, a na drugim montuje się urządze-
nie do naprężania.
System nawadniający powinien być montowany jednocześnie z zakładaniem
plantacji. Jest on niezbędny, by każdego roku uzyskać obfite plony najwyższej
jakości. Wybór systemu nawadniania zależy od konkretnych warunków i możli-
wości technicznych. Powinna nam w tym pomóc osoba lub firma specjalizująca
się w tej dziedzinie.

 

Pielęgnowanie roślin

 

Cięcie krzewów

 

Pierwszym zabiegiem, który wykonuje się po założeniu plantacji malin, jest
cięcie wszystkich pędów przy ziemi. Jeśli plantację zakładamy wiosną, należy to
zrobić zaraz po posadzeniu roślin, w przypadku jesiennego sadzenia - wcze-
sną wiosną. Dzięki temu wyrośnie dużo więcej nowych pędów. Będą one obfi-
cie owocować już w następnym roku lub - u maliny powtarzającej - w tym
samym roku jesienią.
Na plantacji owocującej maliny najważniejsze są zabiegi pielęgnacyjne,
dzięki którym uzyskamy optymalną liczbę silnych, wyrównanych pędów wyra-
stających z karpy lub w wąskim pasie rzędu. Korzystniejsze jest. gdy pędy ma-
liny tworzą wyraźnie rozgraniczone krzewy z zachowaniem przerw między
roślinami, ponieważ nie powstaje wtedy mikroklimat sprzyjający rozwojowi
chorób, powodujących zamieranie pędów. Przewiew powietrza sprawia, że po
deszczu pędy są szybciej osuszane, a ochrona chemiczna jest skuteczniejsza.
Najczęściej jednak pędy maliny na plantacjach tworzą jednolity rząd. Ce-
lowe jest wtedy ograniczenie miąższości rzędu u podstawy do około 25 cm
u maliny owocującej na dwuletnich pędach i do 50 cm u maliny owocującej na
jednorocznych pędach. Ograniczenie miąższości rzędów lub usuwanie pędów
zagęszczających rząd wykonuje się mechanicznie lub chemicznie przez zasto-
sowanie herbicydu Basta 1 50 SL, gdy pędy osiągną wysokość kilkunastu cen-
tymetrów. Nie obawiajmy się, że niszcząc część pędów nie uzyskamy
potrzebnej ich liczby - pod warunkiem, że kondycja roślin jest dobra.
Osobny temat to niszczenie wszystkich młodych pędów maliny w celu uzy-
skania pędów zastępczych. Wyniki doświadczeń przeprowadzonych w kraju
wskazują, iż zabieg ten jest wskazany dla uprawianych u nas odmian. Uzyskuje
się bowiem wyższy plon i zdrowsze owoce (tabela 6). Młode, później wyra-
stające pędy są mniejszą konkurencją, jeśli chodzi o wodę, światło i składniki
pokarmowe dla pędów owocujących, dzięki czemu owoce są większe. Pędy te
są też mniej narażone na porażenie przez pryszczarka namalinka łodygowego
i choroby powodujące ich zamieranie.
Dodatkowy efekt przynosi niszczenie chwastów w rzędach maliny przez za-
stosowanie herbicydu Basta w dawce 3 l/ha rozcieńczonego w 500 I wody.
Zabieg wykonuje się, gdy młode pędy osiągną wysokość nie większą niż 1 5 cm.
Nie należy jednak wykonywać go na plantacjach młodych (do drugiego roku)
oraz będących w złej kondycji.

System uprawy, w którym maliny owocują co dwa lata został opracowany
z myślą o ograniczeniu pracochłonności cięcia maliny. Rozdziela się wówczas
fazę wzrostu od fazy owocowania. W jednym roku niszczy się wszystkie wyra-
stające pędy, np. przez trzykrotne zastosowanie herbicydu Basta, gdy pierwszy
i kolejne rzuty pędów osiągną wysokość kilkunastu centymetrów. W tym roku
bowiem na plantacji znajdują się tylko pędy owocujące. Dopiero następny rok
jest rokiem wyrastania pędów.
Liczba pędów owocujących na 1 mb rzędu, podobnie jak skracanie pędów,
zależy od przyjętego systemu formowania szpaleru. Niezależnie od formy szpa-
leru, niezwłocznie po zakończeniu zbioru owoców wycina się i usuwa z plan-
tacji wszystkie ubiegłoroczne pędy.
Cięcie maliny owocującej na jednorocznych pędach różni się zasadniczo od cięcia
maliny tradycyjnej. Wszystkie pędy maliny owocującej późnym latem i jesienią wycina
się i usuwa z plantacji lub rozdrabnia późną jesienią albo na przedwiośniu. Dyskusyjna
jest wysokość cięcia. Wyniki doświadczenia wykonanego w Sadowniczym Zakładzie
Doświadczalnym w Brzeżnej na odmianie Polana wskazują, że korzystniejsze jest cię-
cie pędów nie przy samej ziemi, lecz na wysokości około 20 cm. Wyrasta wtedy mniej
młodych pędów, lecz są one silniejsze, a silniejsze pędy wydają większe owoce.
Odmiany owocujące na tegorocznych pędach prowadzi się w formie wolno-
stojącej. Dlatego też nie wykonuje się cięcia formującego szpaler. Jedynym za-
biegiem jest ewentualne ograniczenie szerokości rzędu do 30-50 cm i niszczenie
pędów wyrastających poza tym pasem.

 

Formowanie szpaleru


Odmiany maliny owocującej na dwuletnich pędach powinny być prowadzone
formie szpaleru, bowiem wolnostojące prowadzenie uniemożliwia wykonanie

podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych. Znamy wiele form szpaleru maliny
- najczęściej są to modyfikacje dwóch zasadniczych form - pojedynczego lub po-
dwójnego szpaleru. Ostatnio opracowano zasady formowania, tzw. szpaleru zmie-
niacego zalety obydwu wymienionych form z uniknięciem ich wad (rys. 4).

 

Szpaler

 

Nawadnianie

 

W zależności od sumy opadów atmosferycznych i zdolności gleby do za-
trzymywania wody, nawadnianie maliny jest mniej lub bardziej potrzebne. Naj-
częściej jednak staje się niezbędne do uzyskiwania wysokich plonów owoców
dobrej jakości. Malina bowiem korzeni się płytko i nawet po krótkotrwałej suszy,
zwłaszcza od kwitnienia do zbioru, reaguje drobnieniem owoców, a więc plon
jest niższy i gorszej jakości.
Jeżeli warunki terenowe na to pozwalają, a plantator dysponuje dużą ilością
wody, korzystne jest nawadnianie bruzdowe. Dogodny sposób to także na-
wadnianie kroplowe. Trzy- lub czterokrotne nawadnianie w czasie okresu we-
getacyjnego jest zazwyczaj wystarczające.

 

Uprawa gleby

 

Na plantacji malin można stosować mechaniczną uprawę gleby, ugór herbi-
cydowy na całej powierzchni lub ugór herbicydowy w rzędach i murawę w mię-
dzyrzędziach. Możliwe jest też ściółkowanie np. korą drzewną. Wybór sposobu
uprawiania gleby zależy od miejscowych warunków i możliwości technicznych
plantatora.


Mechaniczna uprawa gleby jest zwykle stosowana w pierwszym roku
po założeniu plantacji. Pozwała to na niszczenie wyrastających chwastów
bez narażania roślin na uszkodzenie przez herbicydy. Później można rów-
nież stosować mechaniczną uprawę gleby, lecz jedynie do głębokości 2 cm.
Malina korzeni się bardzo płytko i głębsze spulchnianie powodowałoby
uszkodzenie korzeni. Ponadto sposób ten może być stosowany na terenach
płaskich, gdzie nie występuje erozja wodna gleby. Mechaniczną uprawę ogra-
nicza też niebezpieczeństwo uszkodzenia odrostów korzeniowych, będących

jeszcze po powierzchnią ziemi, gdy zabieg wykonywany jest wiosną w rzędach roślin.

 

Ugór herbicydowy jest wygodnym, często stosowanym sposobem utrzy-
mania gleby wolnej od chwastów. W pierwszym i drugim roku po założeniu
plantacji, z powodu braku bezpiecznego dla młodych malin herbicydu dogle-
bowego, stosuje się mechaniczne niszczenie chwastów oraz uzupełniająco,
jeden z graminicydów do niszczenia chwastów jednoliściennych (np. Agil 100
EC). Na trzyletnich i starszych plantacjach, można zastosować herbicyd dogle-
bowy Kerb 50 WP w dawce 2-4 kg/ha. Warunkiem skutecznego i bezpiecz-
nego dla maliny działania jest stosowanie go równomiernie na całej powierzchni
wilgotnej gleby.
Do niszczenia trwałych chwastów, takich jak powój, pokrzywa i perz można
użyć miejscowo herbicydu Casoron 0,75 GR w dawce 4-6 g na 1 ma po-
wierzchni. Ten granulowany herbicyd rozsypuje się równomiernie, zwykle w rzę-
dach malin, późną jesienią lub na przedwiośniu. Herbicydu Casoron nie stosuje
się do malin powtarzających owocowanie. Do doraźnego niszczenia chwastów
i odrostów korzeniowych służy herbicyd kontaktowy Basta 150 SL Można go
też użyć na całą powierzchnię, ale wczesną wiosną, przed wyrastaniem młodych
pędów Szczegółowe informacje dotyczące herbicydów oraz ich zastosowania
do zwalczania chwastów na plantacjach krzewów jagodowych, zamieszczone są
w opracowywanym corocznie przez Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa
w Skierniewicach Programie Ochrony Roślin Sadowniczych. Stosując herbicydy,
należy także ściśle przestrzegać wskazań zamieszczonych na opakowaniach.

 

Murawa często koszona jest dobrym sposobem uprawiania gleby na plan-
tacji malin. Zadarnienie międzyrzędzi płytko korzeniącymi się trawami, zwłasz-
cza przy nawadnianiu, nie wpływa ujemnie na wzrost i plonowanie. Zapobiega
natomiast erozji gleby i eliminuje niepotrzebne stosowanie herbicydów. Pozo-
staje tylko niszczenie chwastów w rzędach. Na plantacji z odmianami owocu-
jącymi na dwuletnich pędach, chwasty są niszczone równocześnie z pierwszymi
odrostami korzeniowymi maliny przy użyciu herbicydu Basta. W razie potrzeby
stosuje się Casoron. Na starszych plantacjach, zwłaszcza odmian owocujących
na tegorocznych pędach, gdzie zacienienie rzędów jest bardzo duże, zwykle nie
trzeba niszczyć chwastów w rzędach roślin.

 

Ściółkowanie gleby, np. korą z drzew iglastych, może być celowe,
zwłaszcza przy braku nawadniania. Ściółka ogranicza parowanie, utrzymując
dłużej wodę w glebie. Znacznie też ogranicza - lub całkowicie eliminuje
zachwaszczenie.

 

Nawożenie


W pierwszym roku trwania plantacji nawożenie ma dostarczyć skład-
ników pokarmowych do budowy rośliny - zarówno części nadziemnej, jak też
systemu korzeniowego. Nawożenie rozpoczyna się po ruszeniu wegetacji, gdy
pierwsze pędy osiągną wysokość 5-10 cm. Używa się nawozów azotowych, naj-
częściej w dawce 40-50 kg N/ha w formie saletry wapniowej lub amonowej, Na-
stępną dawkę azotu stosuje się pod koniec wiosny lub na początku lata w dawce
70-80 kg N/ha. Korzystne jest nawożenie wieloskładnikowym preparatem za-
wierającym azot, fosfor i potas oraz mikroskładniki. Dawka P^Os wynosi zwykle
okoto 70 kg/ha, a K?0 - 120kg/ha. Nawozy wysiewa się w rzędach roślin.
W czasie owocowania plantacji nawożenie stosujemy na podstawie
wyglądu roślin oraz zasobności gleby. Dawki nawozów ustala się na podstawie
analizy gleby wykonywanej przez wyspecjalizowane laboratoria. Wraz z wyni-
kami analizy plantator otrzymuje zalecenia, a w nich rodzaj nawozu oraz jego
dawkę. Jednak w przeciętnych warunkach można ustalić orientacyjne dawki dla
malin owocujących na dwuletnich lub tegorocznych pędach. Odmiany owocu-
jące na tegorocznych pędach wymagają większego nawożenia, gdyż w jednym
roku wydają pędy oraz rodzą owoce.
Nawożenie odmian owocujących na dwuletnich pędach można rozpocząć
wczesną wiosną, po ruszeniu wegetacji. Stosuje się nawóz wieloskładnikowy
z mikroskładnikami, który zawiera na 1 ha około 25 kg N, 20 kg P20s,
30-40 kg K20. Dodatkowe nawożenie azotowe w dawce około 50 kg N/ha sto-
suje się podczas kwitnienia.
Nawożenie odmian owocujących na tegorocznych pędach rozpoczyna się
zaraz po ruszeniu wegetacji. Stosujemy wtedy nawóz azotowy (saletra wap-
niowa lub amonowa) w dawce około 70 kg N/ha. Drugą dawkę azotu wraz
z innymi makroskladnikami (fosfor i potas) oraz mikroskładnikami podaje się
po trzech tygodniach wzrostu roślin. Dawki N, P205 i K^O wynoszą odpowied-
nio około 70, 70 i 100 kg/ha. Podczas intensywnego wzrostu pędów {koniec
maja) stosuje się trzecią dawkę nawozów azotowych, która wynosi przeciętnie
70 kg N/ha.
Korzystne jest opryskiwanie roślin dolistnymi nawozami zawierającymi ma-
kroskładniki (łącznie z wapniem) oraz mikroskładniki. Opryskiwanie wykonuje
się kilkakrotnie podczas kwitnienia i wzrostu owoców, a przy odmianach owo-
cujących na dwuletnich pędach również po zbiorze.
Programy nawożenia, zarówno posypowego, jak też dolistnego (ewentualnie
fertygacji) zawierają terminarz, formę nawozu oraz ich dawki i są opracowy-
wane przez firmy nawozowe. Niektóre z nich, oprócz podstawowego nawożenia,

zalecają stosowanie biostymulatorów, co ma poprawić jakość owoców. Firmy
nawozowe, oprócz sprzedaży, prowadzą także indywidualne doradztwo.

 

Ochrona przed chorobami i szkodnikami


Aby mieć zdrowe rośliny i owoce na plantacji malin, należy stosować roz-
maite metody zapobiegania i ochrony. Bardzo istotne jest użycie zdrowego ma-
teriału szkółkarskiego, wybór i przygotowanie stanowiska oraz sposób
formowania szpaleru. W naszych warunkach klimatycznych i przy uprawianych
w Polsce odmianach konieczne jest jednak stosowanie chemicznych środków
ochrony.
Wśród wielu chorób i szkodników atakujących maliny, znaczenie gospodar-
cze mają zazwyczaj: choroby wirusowe, gnicie owoców, zamieranie pędów, kist-
nik malinowiec, kwieciak malinowiec, mszyca malinowa i mszyca malinianka,
pryszczarek namalinek łodygowy i pryszczarek malinowiec, przędziorek Chmie-
lowiec i przędziorek malinowiec oraz nicienie.


Mozaika maliny. Jest powszechnie występującą chorobą wirusową. Obja-
wia się chlorotycznymi plamami na liściach; mają one wyraźnie ograniczone
kontury. Na wrażliwych odmianach silnie hamuje wzrost pędów i z roku na rok
zmniejsza owocowanie. Chorobę powoduje kompleks wirusów przenoszonych
przez mszycę maliniankę Amphorophora idaei.
Jej skutki można ograniczyć, uprawiając odmiany tolerancyjne na te wirusy
lub odporne na wymienioną mszycę, zakładając plantację ze zdrowych roślin
i dzięki chemicznej walce z mszycami.

 

Karłowatość maliny. Jest bardzo groźną chorobą wirusową. Porażone
krzewy wydają dużo coraz słabszych pędów, aż do zamarcia rośliny. Wirus prze-
noszony jest przez skoczki. Porażone rośliny trzeba jak najszybciej usuwać
z plantacji, a skoczki zwalczać podobnie jak mszyce.


Krzaczasta karłowatość maliny. Występuje powszechnie, często bez-
objawowo. Odmiany wrażliwe reagują niepełnym wykształceniem owoców i ich
rozsypywaniem się, co prowadzi do znacznego ograniczenia zbiorów i pogor-
szenia się jakości owoców. Objawy choroby niekiedy występują na liściach w po-
staci żółtych przebarwień. Sprawcą jest wirus przenoszony przez pyłek kwiatowy.
Straty można ograniczyć, uprawiając tolerancyjne odmiany, zakładając plan-
tacje ze zdrowych sadzonek oraz usuwając porażone rośliny.


Gnicie owoców. W warunkach sprzyjających rozwojowi choroby - dużej ilo-
ści opadów w czasie kwitnienia i dojrzewania owoców oraz wysokiej tempera-
turze - może przynieść ogromne straty. Owoce gniją masowo na krzewach,
a także po zbiorze. Chorobę powodują różne grzyby pasożytnicze, głównie
szara pleśń Botrytis cinerea .
Chorobę można ograniczyć do minimum, jeśli trzy- lub czterokrotnie opry-
skamy rośliny w czasie kwitnienia środkami grzybobójczymi.

Zamieranie pędów maliny. Chorobę powodują grzyby pasożytnicze Di-
dymella applonata, Botrytis cinerea, a niekiedy też Leptosphoerio coniothyrium.
"azem z przemarzaniem pędów może spowodować ogromne straty na planta-
cji. Latem, kiedy panuje duża wilgotność i wysoka temperatura, grzyby porażają
młode, wyrastające pędy. Zimą uszkodzone pędy przemarzają w większym stop-
niu. Do porażenia przyczynia się też uszkodzenie pędów przez pryszczarka
namalinka łodygowego.
Stratom można zapobiec, uprawiając odmiany mało wrażliwe, niszcząc
pierwsze odrosty, lokalizując plantację w przewiewnym miejscu, unikając za-
gęszczenia pędów oraz stosując ochronę chemiczną.

Kistnik malinowiec Byturus tomentosus. Jest chrząszczem o barwie ciemno-
szarej lub brązowej, długości około 4 mm. Chrząszcz uszkadza liście, wygryzając
w nich dziury oraz kwiaty, wyjadając pręciki, słupki i dno kwiatowe. Największe
straty wyrządzają jednak larwy, które powodują robaczywienie i gnicie owoców.
Zwalczanie kistnika sprowadza się do jedno- lub dwukrotnego opryskiwania
plantacji bezpośrednio przed kwitnieniem lub przed i w czasie kwitnienia.


Kwieciak malinowiec Anthonomus rubi. Jest chrząszczem długości około
3 mm, zwykle czarnym, matowym. Szkodnik podcina szypułki pąka kwiatowego,
który następnie zasycha.
Do zwalczania kwieciaka wystarcza zazwyczaj jedno opryskiwanie przed
kwitnieniem.


Mszyca malinowa Aphis idaei. Tworzy kolonie na młodych i owoconośnych
pędach, deformując je i ograniczając owocowanie. Może też przenosić wirus
chlorozy nerwów liści maliny.


Mszyca malinianka Amphorophora idaei. Nie tworzy kolonii. Jej bezpo-
średnia szkodliwość jest znikoma, ma jednak wpływ na rozprzestrzenianie się
chorób wirusowych, głównie mozaiki i żółtej plamistości liści maliny.


Pryszczarek namalinek łodygowy Thomasiniane theoboldi. Jest małą
muchą długości do 2 mm. W drugiej połowie maja i później składa jaja w spę-
kania kory ubiegłorocznych pędów. Larwy żerując na pędzie uszkadzają go.
Miejsca te zasiedlają grzyby pasożytnicze. Powoduje to zasychanie pędów wio-
sną następnego roku, czyli przed wydaniem plonu owoców.


Pryszczarek malinowiec Losioptera rubi Ma podobną postać i biologię
jak pryszczarek namalinek łodygowy. Tworzy on jednak galasy na pędach malin,

w miejscu których pędy wyłamują się. Zapobieganie szkodom polega na nisz-
czeniu pierwszych odrostów, wycinaniu porażonych pędów i na chemicznym
zwalczaniu.

Przędziorek Chmielowiec Neotetranychus rubi oraz przędziorek malino-
wiec Neotetranychus urticae. Są to pajęczaki, długości około 0,5 mm. Szkodli-
wość ich polega na tym, że występując w dużych ilościach na jednym liściu,
wysysają zawartość komórek. Powoduje to osłabienie wzrostu i ograniczenie
owocowania. Zwalczanie przędziorków przy masowym ich występowaniu jest
dość uciążliwe, ale staranne wykonanie opryskiwania przy właściwym doborze
środków ochrony jest zazwyczaj skuteczne.


Nicienie pasożytnicze glebowe, głównie Pratylenchus penetrant. Mogą
one powodować duże uszkodzenia systemu korzeniowego, prowadzące do wy-
padania roślin placami. Dzieje się to zazwyczaj przy częstej uprawie maliny na
tym samym miejscu, zwłaszcza na glebach lekkich.
Zwalczanie na plantacjach już rosnących jest praktycznie niemożliwe. Dla-
tego też powinno się unikać zakładania plantacji tam, gdzie istnieje zagrożenie
masowego wystąpienia nicieni pasożytniczych.
Mogą występować również nicienie przenoszące choroby wirusowe, lecz
ich praktyczne znaczenie na plantacjach maliny w Polsce jest niewielkie.
Nie są to wszystkie choroby i szkodniki występujące na plantacjach. Szcze-
gółowy program ochrony maliny jest częścią Programu Ochrony Roślin Sadow-
niczych, opracowywanego co roku przez Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa
w Skierniewicach. Jest on dość obszerny, zawiera m.in. informacje o dostęp-
nych środkach, terminach ich stosowania, dawkach, okresach karencji i pre-
wencji dla pszczół. Ponadto, stosując chemiczne środki ochrony roślin, należy
ściśle przestrzegać wskazań zamieszczonych na opakowaniach.
Aby rośliny były zdrowe, najczęściej wykonuje się do ośmiu opryskiwań.
Przykładowy terminarz ochronny maliny odmian owocujących na dwuletnich,
a także na tegorocznych pędach, skuteczny w przeciętnych warunkach, za-
mieszczamy w tabeli 11.

 

Tabela oprysków

 

Żródło: Jan Danek UPRAWA maliny i jeżyny HORTPRESS Sp. z o.o. Warszawa, 2009 r.